Tham khảo: Thơ khó: thành công hay thất bại trong sáng tạo?

Bài viết nên đọc đăng trên Phebinhvanhoc.com

Nhiều nhà thơ khẳng định làm Thơ khó, giấu nghĩa để thiên hạ đi tìm, để độc giả được tự do sáng tạo ra các lớp nghĩa cho thơ… là một thành công. Nhưng lại có người viết khẳng định dễ hiểu, cảm động mới là đích đến của thơ. Phải chăng thơ dễ hiểu thì ý tứ nông cạn, thường thường bậc trung, ai cũng biết, và người sáng tác quá dễ dãi; còn thơ khó hiểu là thơ có ý tứ sâu sắc, kín đáo, người sáng tác phải dày công, thậm chí đó mới là thơ đích thực? Các nhà thơ 7x, 8x… hiện nay chủ ý làm cho thơ khó về ý tưởng và hình thức không? Có hay không rào cản giữa thơ trẻ và độc giả? Đâu là giới hạn của người đọc và người sáng tác? Phải chăng hiện nay chỉ có các nhà thơ đọc nhau, phê bình về nhau, chứ độc giả nói chung thì thờ ơ với thơ, họ thường không hiểu các nhà thơ nói gì, viết gì, họ không nhận ra được ý tứ sâu kín nhà thơ gửi gắm trong văn bản.. thực tiễn sáng tác và tiếp nhận vẫn đang đặt ra nhiều vấn đề cần có sự phản hồi từ nhiều phía. Tiếp tục mạch chuyện Bàn về “thơ khó” đương đại Việt Nam, Phebinhvanhoc.com.vn xin giới thiệu ý kiến bàn thảo của một số nhà thơ về sự lựa chọn đường hướng sáng tạo của họ

Tham khảo: Đỗ Lai Thúy viết về thơ Hoàng Cầm

Đi tìm ẩn ngữ trong thơ Hoàng Cầm

Mỗi người thăm thẳm một chiêm bao (Trần Dần)
*

Tôi gặp Hoàng Cầm lần đầu tiên vào những năm bảy mươi. Tập thơ Về Kinh Bắc bấy giờ còn là bản thảo. Một cuốn sổ bìa cứng, giấy carô và những con chữ phóng túng như muốn vượt ra ngoài lề. Đặc biệt, thỉnh thoảng lại có một bức tranh minh họa của Bùi Xuân Phái, Sĩ Ngọc…, hay của chính nhà thơ. Về Kinh Bắc với những giai thoại về số phận của nó đã gây cho tôi một ấn tượng bàng hoàng. Tôi nài nỉ Trúc Thông dẫn tôi đến nhà Hoàng Cầm. Bấy giờ ông được phép mở quán rượu tại gia để lấy tiền độ nhật. Hoàng Cầm là một người dong dỏng, đẹp trai, giọng nói ấm áp, cách nói hấp dẫn, hơi trình diễn, và đầy một sự dịu dàng nữ tính. Ông thật tương phản với tất cả những gì xung quanh: căn nhà cấp bốn lụp xụp, tối tăm và lũ tửu đồ thô kệch mà ông phải lăng xăng phục vụ. Tôi và Trúc Thông chọn một góc khuất, gọi hai chén rượu và ngắm Hoàng Cầm.
Về Kinh Bắc với tôi có một ma lực khó giải thích. Cả về sau này, năm 1994, khi tập thơ đã được trang trọng in ra, tôi vẫn không thôi cảm giác ấy. Hóa ra, sự lạ lùng khó hiểu đó không phải do những hào quang phụ gây ra, như tình trạng tồn tại bán hợp pháp bấy giờ của tập thơ, thứ rượu “quốc lủi” mà Hoàng Cầm bán cho khách, cái không khí âm thầm của một tửu quán…, mà ở chính tập thơ. Một quyến rũ khó hiểu.
Có lần, ở nhà Hoàng Cầm, trong lúc vui rượu, tôi có nói với ông sẽ viết một bài “nghiêm văn chỉnh” về thi phẩm Về Kinh Bắc. Rồi, sau nhiều đêm thao thức mà vẫn không tìm được một lối đi vào miền thơ ấy, tôi mới thấy hết cái dại miệng của mình. Sao không làm theo lời khuyên của Xuân Diệu: Ai đem phân tích một mùi hương…? Nhất là thứ hương nữ thoang thoảng của thơ Hoàng Cầm. Sự đọc đi đọc lại nhiều lần thơ ông chỉ làm đầu óc tôi thêm trống rỗng. Có lẽ, trong sự rỗng không ấy, vô thức của người đọc dễ bị mồi chài bởi vô thức của tác phẩm. Và, một đêm kia, tôi bỗng được mặc khải.
*
Cúi lạy mẹ con trở về Kinh Bắc

Những ngày nhiều mưa nghĩ về "Hà Nội mùa vắng những cơn mưa"

Hà nội mùa này nhiều lắm những cơn mưa, điều đó trái với điều mà tác giả Thơ, cũng như tác giả Nhạc muốn nói tới trong bối cảnh thời tiết bài thơ, bài ca của họ, bài hát :”Hà nội mùa vắng những cơn mưa”.

 Dù trái mùa nhưng tôi vẫn muốn đọc và nghe lại bài hát này bởi cá nhân tôi khá thích giai điệu êm đềm, lôi cuốn mà nhẹ nhàng của bài hát, cũng như những vần thơ gần gũi, gắn với nhiều kỷ niệm của người có nhiều ký ức với Hà Nội. Mặt khác, vốn hay so sánh và tìm ra những khác biệt giữa thơ và ca từ của người dùng bài thơ đó để phổ nhạc nên cũng muốn tìm hiểu từ chính bài thơ bài hát này.

Giải 'bí ẩn' cuộc tình Hàn Mạc Tử & Mộng Cầm

Trong một lần may mắn được gặp nữ sĩ Mộng Cầm, tác giả bài báo đã được nghe bộc bạch những gì mà bà giấu kín trong lòng gần 60 năm. Bà Mộng Cầm  ------>

Từng ngâm nga thơ Hàn Mặc Tử, từng nghe chuyện tình của Hàn thi sĩ với Mộng Cầm, rồi từng nghe đi nghe lại ca khúc "Hàn Mặc Tử"của Trần Thiện Thanh, bất ngờ vào mùa hè năm 1997, tôi lại có dịp ngồi cạnh "người đẹp của thi nhân", nơi một quán cà phê sân vườn, mang tên Mộng Cầm.

Quán là một căn nhà lợp tranh, cạnh đại lộ Nguyễn Văn Linh, khu Nam Sài Gòn, xung quanh có nhiều ao bèo thả cá để khách có thể vừa câu cá vừa nhâm nhi cà phê. Chủ quán là đôi vợ chồng bác sỹ Mộng Đào và Phạm Thiên Bê, con gái và con rể của bà Mộng Cầm.

Còn Gặp Nhau

***
Đầu xuân, tôi được người bạn thân gửi tặng bài thơ của tác giả Tôn nữ Hỷ Khương, bài "Còn gặp nhau". Bài thơ hẳn là đã để lại cho anh ấy nhiều tâm đắc, với tôi cũng vậy, cũng định viết ra thật nhiều tâm tư sau khi đọc bài thơ, nhưng có lẽ những nhận định của giáo sư, tiến sỹ Trần văn Khê đã nói lên được tất cả, vậy xin trích dẫn lời của giáo sư và nguyên văn bài thơ tới mọi người. Xin cám ơn bạn của tôi -Trần Kỳ Nghĩa - từ phương Nam xa xôi đã có nhã ý gửi tặng món quà ý nghĩa đầu xuân.


"Từ xưa đến nay có muôn ngàn câu thơ lưu luyến qua bao thế hệ. Nhưng có những câu thơ mà cứ đọc lên ai cũng cảm thấy lòng mình rung động, xao xuyến, êm ái, nhẹ nhàng, nghe rồi nhớ mãi không quên, vì thơ đã đi thẳng, đi sâu vào lòng người. Đó là trường hợp của thơ Tôn Nữ Hỷ Khương.
Thơ Tôn Nữ Hỷ Khương đã nói lên được bằng vần điệu những tâm tư thầm kín của mọi người, cũng đã cho thấy rõ con người của tác giả, là luôn coi trọng chữ Tâm:


“Sống trên đời gắng giữ trọn chữ Tâm
và nhất niệm báo ân – đừng báo oán.”


Và cả đời đã sống vì tình, một thứ Tình Người rộng rãi bao la:
“Trước sau chỉ một chút tình,
Thiết tha, trân trọng để dành cho nhau.”
Khi vui luôn có nhau trong tình tri kỷ. Lúc buồn cũng có nhau trong tình tương ái tương thân, nói với nhau những lời yêu thương dịu ngọt, cho nhau những nụ cười, những niềm vui, những ngọt bùi, để khi theo quy luật tự nhiên, luật vô thường, mọi vật đều có thể mất đi, thì “chỉ có Tình Thương để lại đời!”.
Trong thi phẩm của Tôn Nữ Hỷ Khương tôi tin rằng những bài thơ này sẽ lưu lại trong lòng mọi người nay và cả mai sau.
GSTS Trần Văn Khê


***


Còn gặp nhau thì hãy cứ vui
Chuyện đời như nước chảy hoa trôi
Lợi danh như bóng mây chìm nổi
Chỉ có tình thương để lại đời .


Còn gặp nhau thì hãy cứ thương
Tình người muôn thuở vẫn còn vương
Chắt chiu một chút tình thương ấy
Gửi khắp muôn phương vạn nẻo đường.


Còn gặp nhau thì hãy cứ chơi
Bao nhiêu thú vị ở trên đời
Vui chơi trong ý tình cao nhã.
Cuộc sống càng thêm nét tuyệt vời.


Còn gặp nhau thì hãy cứ cười
Cho tình thêm thắm, ý thêm tươi
Cho hương thêm ngát, đời thêm vị
Cho đẹp lòng tất cả mọi người.


Còn gặp nhau thì hãy cứ chào
Giữa miền đất rộng với trời cao
Vui câu nhân nghĩa tròn sau trước
Lấy chữ chân tình gửi tặng nhau


Còn gặp nhau thì hãy cứ say
Say tình say nghĩa bấy lâu nay
Say thơ, say nhạc, say bè bạn
Quên cả không gian lẫn tháng ngày.


Còn gặp nhau thì hãy cứ đi
Đi tìm chân lý, lẽ huyền vi
An nhiên tự tại-lòng thanh thản
Đời sống tâm linh thật diệu kỳ.


(Tôn Nữ Hỷ Khương)

Hoa sữa đang nở

"Em vẫn từng đợi anh
Như hoa từng đợi nắng
Như gió tìm rặng phi lao
Như trời cao mong mây trắng


Em vẫn từng đợi anh
Trên những chặng đường quen
Tiếng hát ai xao động
Thoáng mùi hoa êm đềm


Kỷ niệm ngày xưa vẫn còn đâu đó
Những bạn bè chung
Những con đường nhỏ


Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm
Có lẽ nào anh lại quên em
Có lẽ nào anh lại quên em."
***
Chiều tối ra đường, con tim già cỗi đang trăn trở vì lễ hội "Ngàn năm Thăng long" bỗng loạn nhịp, một thứ mùi hương hoa hăng hắc đang len lỏi qua từng thùng sulo đựng rác mà lan toả ra từng ngóc ngách, xó phố. Bỗng chợt nhớ đến ca khúc một thời làm xao động biết bao con tim ông già bà trẻ, từ thôn quê đến thành thị, ca khúc "Hoa sữa" của nhạc sỹ Hồng Đăng.
Ông đèn đỏ này hẳn đã có một tuổi thơ đầy mộng mơ và chắc cũng không thiếu lãng mạn:
"...Em vẫn từng đợi anh
Trên những chặng đường quen
Tiếng hát ai xao động
Thoáng mùi hoa êm đềm.."
Và ông chắc cũng đẹp "chai", được một người đàn bà ngóng đợi thì hẳn là sướng lắm, không sướng sao được, người như tôi đây, ước cả đời có một người con gái khắc khỏai ngóng chờ mình thì sướng lắm, sướng đến độ coi tốt thành ra xấu, thơm thành ra thối và bạn thành ra thù ngay, cho nên từ một loài cây thối hoắc, vô danh, có khi còn gây bệnh dị ứng, qua cái sướng của ông nhạc sỹ biến ngay thành một loài cây lãng mạn, không có không được, loài cây có hương hoa làm biết bao con tim thổn thức!!! hix
Một bài hát hay, một ca khúc lãng mạn giống như làn gió mát đến đúng lúc giữa trưa hè. Cuộc sống vui hơn, tình người sâu đậm hơn, tình yêu đôi lứa được tôn vinh, những điều đó đáng được biểu dương chứ! Nhưng trò đời, cái gì đi quá lên đều bất cập, bạn thưởng thức một tô phở lúc đang đói, tô phở đó ngon lắm chứ! nhưng ép bạn ăn thêm đến bốn năm tô thì sao nhỉ? Chán phè.
Một bà vợ yêu, đến bà thứ hai, lại thêm bà nữa, ở tuổi xấp xỉ lục tuần thì có chán không? là con người thì có khi lại khác, lại phải xem bà ấy có nhòm ngó cái túi mới hơi dày dày của mình hay không mới nói được có "chán phè" hay không! hế hế
Nhưng với cái cây hoa sữa này thì buồn thực sự, nói thế không phải vì gét bỏ gì nó, nói là nói cái sự tình của người đời. Hoa sữa từ thời xa xưa được trồng trên một đoạn phố Nguyễn Du, bên bờ hồ Hale thơ mộng, nhiều người dân lân cận cảm thấy phiền lòng vì thứ mùi hăng hắc vì lòai cây có dầu này, lúc đầu nó có ít nên thực ra cũng có thể chịu đựng được, thậm chí đó cũng là một điều rất riêng với những ai đó nặng tình. Khi bài hát được phổ biến, người ta bèn lấy đó làm tiêu chuẩn của sự lãng mạn, có khi lại là hồn cốt Thăng long nữa, nói đến Hà nội là phải nói đến Hoa sữa, thế là lòai cây này được trồng tràn lan, Hà nội một trồng, Hà nội hai trồng, thành phố trồng, nông thôn trồng, biệt thự trồng rồi đến lều vịt cũng trồng, Hoa sữa được trồng đại trà khắp đất nước mà không thấy được sự lố bịch, học đòi của kẻ tầm thường.
Dân trí thấp, mà quan trí lại càng thấp hơn. Hoa sữa là việc nhỏ nhưng cách "đối nhân xử thế" dạng "Hoa sữa" mới làm chúng ta quan ngại.
Hoa sữa nở giữa những ngày kỷ niệm ngàn năm Thăng long, hy vọng mùi hương của nó bớt chút nồng nặc cho người Hà nội đích thực dễ thở hơn một chút. Hy vọng bé nhỏ cho những ngày mong chờ một sự đổi thay tích cực.
Dù có thế nào thì bài hát vẫn hay, mời các bạn nghe lại ca khúc "Hoa Sữa" của Hồng Đăng.Bài hát do ca sỹ Mỹ Linh trình bày.

Hữu Loan và bài thơ"Màu tím hoa sim"

  Chỉ riêng với bài thơ "Màu tím hoa sim", nhà thơ Hữu Loan đã xứng đáng có một vị trí hàng đầu trong nền thi ca Việt nam. Chưa có ai bầu chọn cho ông, và rồi có lẽ cũng sẽ chẳng có một cuộc bầu chọn như vậy, nhưng chắc chắn trong lòng người yêu thi ca sẽ còn nhớ mãi về ông, người đã viết lên những dòng thơ đi sâu vào tâm hồn người đọc. Không phải ngẫu nhiên mà có ít nhất hai thế hệ người Việt Nam đã đồng cảm với ông, phải chăng những mất mát ,đau thương của ông cũng là của chính họ. Bài thơ chỉ là cảm xúc đau đớn của ông khi mất người vợ trẻ yêu dấu nhưng nó đã nói lên được tiếng lòng của rất nhiều những con tim bị bóp nát bởi chiến tranh. Thực ra, chỉ có những đất nước bị chiến tranh tàn phá, những dân tộc bị đày đoạ, chém giết triền miên, những dân tộc mà từng có một thời trông ngóng hoà bình trong vô vọng thì mới có thể viết lên được những dòng thơ đau đớn, ngậm ngùi và thương cảm đến vậy. Nỗi đau của Hữu Loan không dừng lại ở những mất mát hữu hình, nỗi đau của ông còn tái diễn trong một hình thái khác, cũng có thể nói là ông cực đoan khi có phản ứng khá gay gắt trước cách xử sự của những người đã từng là đồng đội của ông. Thái độ đó của ông là có thể hiểu được, điều không thể hiểu được là cách mà người ta đã làm ngày đó và ngay cả bây giờ khi có ai đó vẫn cố tình "nhuộm màu cho những tác phẩm không màu"